Startup’ların Can Simidi: “Hissedarlar Sözleşmesi” (1)

Startup’lar ilk etapta, tüm ilgilerini ve alakalarını buldukları fikre yoğunlaştırırlar. Hayaller büyük beklentileri doğurur ve büyük beklentilerin de büyük başarılar getireceğine inanırlar. Evet, her zaman diyoruz ki, tutku ve hayal gücü bir Startup için hiçbir aşamada kaybedilmemesi gereken bir özelliktir. Peki, ya alınması gereken önlemler? Bazen maalesef, heyecanın, tutkunun ve hayal gücünün yoğun birleşimi Startup’lara alması gereken tedbirleri unutturmaktadır. Aman Dikkat! Hissedarlar Sözleşmesi (SHA: Shareholders Agreement) bir girişimcinin/startup’ın hukuken korunmasını sağlayan, şirketini gönül rahatlığı ile büyütebileceği ve çoğu karmaşadan koruyacak olan bir hukuki enstrümandır.

 

Tanımlayacak olur isek, Hissedarlar Sözleşmesi, Startup’ın/Girişimin tüm hissedarlarının arasındaki iç ilişkiyi, hangi haklara sahip olup olmadıklarını, yükümlülüklerini ve şirketin de standart faaliyetlerini düzenlemek amacı ile hazırlanan bir sözleşmedir. Hissedarlar sözleşmesi denildiği zaman, standartlaşmış bir sözleşme içeriği aklınıza gelmesin. Şirket esas sözleşmesinden tamamen bağımsız bir yapıda kaleme alınır. Her hissedarlar sözleşmesinin, o girişimin niteliğine, hizmet verdiği alana ve oluşturdukları şirket yapısına (A.Ş. veya Ltd. Şti.) göre, avukat aracılığı ile alınacak olan hukuki hizmet ile hazırlanması gerekmektedir.

 

Neden Hissedarlar Sözleşmesi Bu Kadar Önemlidir?

 

Startup’ların çıktığı yol bilinmezler ile doludur. Çoğu şirketin yıllar sonra elde edeceği somut başarıları bazen 1 yıl içinde elde edebilirler ya da daha en başından silinip giderler. Örneğin, 3 yıl gibi kısa bir sürede, kurdukları iş modeli veya yola çıktıkları ekip arkadaşları büyük oranda değişiklik gösterebilir. Hissedarlar Sözleşmesi, işte bu değişiklikleri bir kaosa sebebiyet vermeksizin çözmeye yarar. Engebenin en sık karşılaşıldığı girişimcilik serüveninde, tabii ki de sorunlar her zaman olacaktır. Sözleşme düzenleyerek bütün sorunları bertaraf edemezsiniz ama karşılaşılacak sorunlara en başından beri hazırlıklı olursunuz. Hissedarlar Sözleşmesi, kendi özündeki özellikler sebebi ile önemlidir. İster girişimin kurucusu olun ya da bir yatırımcı olun, tüm taraflar için kurallar bütünü (yükümlülük ve haklar da dahil olmak üzere) belirlenir ve bu kurallar bütününde mutabık kalınır.

 

Hissedarlar Sözleşmesi Yapmadık, Risklerimiz Neler?

 

Bu sözleşmeyi hazırlamayan Startup’ları, karanlık bir yolda ellerinde fener olmadan yol/yön bulmaya çalışan kişilere benzetebiliriz. Neden mi?

 

-Bir kurucu şirketten ayrılır ise,

-Kurucu ortaklardan biri benzer bir iş fikrini hayata geçirmeye çalışır ise,

-Yeni bir ortağa ihtiyaç duyulur ise,

-Ortaklardan biri başka bir iş bulmuş ise,

-Ortaklardan biri yükümlülükleri yerine getirmiyor ise,

-Şirkete ilişkin çıkmaz bir durum söz konusu ise nasıl bir yol izlenecek?

 

İşte sıralanan bu nedenler sebebi ile, hissedarlar sözleşmesi olmadan Startup’lar yollarını kaybederler. Yukarıda sıralanan durumlara daha bir sürü madde eklenebilir ve bunlar uzak ihtimaller değillerdir. Hemen her girişimcinin başına gelen sorunlardandır.

 

Hangi Aşamada Hazırlanmalıdır?

 

Erken aşamada olan bir Startup, tercihen bir avukatın yardımı ile, Hissedarlar Sözleşmesi’ni imzalar ise, şirketinin gelişimi için bir avantaj sağlamış olur. Ancak, Hissedarlar Sözleşmesi, şirketin herhangi bir anında müzakere edilebilir niteliktedir. Startup’ların geneli için esas olan, üç aşamada hazırlanan Hissedarlar Sözleşmesi’ni birlikte inceleyelim.

 

1-Tohum Aşaması

 

Bu aşamada, Hissedarlar Sözleşmesi esas olarak temel konuları düzenlemeye yardımcı olacaktır. Öz sermaye hisseleri ile birlikte, kurucuların yükümlülüklerini, rollerini ve imtiyazlarını baz alarak kurucular arası iç ilişkiyi düzenler. Bu sözleşme, henüz şirket hukuken kurulmamış olsa dahi, kurucular arasında müzakere edilip imzalanabilir. Bunun önünde, hiçbir engel bulunmamaktadır.

 

2-Erken Aşama

 

Bu aşamada, girişimin genellikle bir süre varolması gerekir. Bu neden ile, Hissedarlar Sözleşmesi yukarıda belirtilen hedeflerin aynısını barındırabilir veya başka bir noktaya evrilebilir. Örneğin, yeni bir kurucu şirkete katıldığında veya erken aşamadaki yatırımcılar şirkete geri döndüğünde bunun ile karşılaşırız. Bu aşamada iki şey olabilir: Birincisi, şirketin hali hazırda yeni kurucunun veya yatırımcının girişi nedeni ile değiştirilmesi gereken bir Hissedarlar Sözleşmesi vardır ve bu sözleşme yenilenir. İkincisi ise, şirketin bir Hissedarlar Sözleşmesi bulunmadığından dolayı, taraflar arasındaki tüm ilişkileri düzenleyen bir sözleşme hazırlanır. Söz konusu bu sözleşmeye, yatırımcı için, kontrole veya ekonomiye ilişkin hükümlerin de dahil edilir.

 

3-Büyüme Aşaması

 

Bu aşamada, şirketler hedeflerinde bir hayli ilerlemişlerdir. En önemlisi de ürün-pazar (product-market fit) uyumunu yakalamışlardır. Tabii ki de, hedefleri burada sonlanmamaktadır ve daha da büyümek istemektedirler. Buna da ancak, yeni bir yatırım alarak sahip olabilirler. Bu kadar gelişmiş bir durumda iken bile, eğer hali hazırda bir Hissedarlar Sözleşmeleri yok ise, risk sermayeleri (VC), sürece dahil olan tüm taraflar arasında Hissedarlar Sözleşmesi haline gelecek bir yatırım anlaşmasının müzakeresine öncülük ederler.

 

Sözleşme Hükümleri

 

Her Startup’ın hizmet alanına ve işinin niteliğine göre değişecek olsa da, genel hatları ile mutlaka sözleşmede yer alması gereken bazı başlıklar mevcuttur. Bunlardan ilki, her sözleşmede yer alan ve sözleşmenin süresini, uygulanacak hukuku, yargı yetkisini, tarafların haklarını ve yükümlülüklerini düzenleyen Genel Hükümlerdir. İkincisi, şirketin yasal yapısını, yönetim kadrosunun atamasını ve sınırlamalarını, hissedarların yükümlülüklerini düzenleyen Organizasyonel Hükümlerdir. Üçüncüsü, Hissedarların Hak ve Yükümlülüklerine ilişkin Hükümlerdir. Dördüncüsü, taahhütlere, gizli bilgiye, veri gizliliğine ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin Koruma Hükümleridir. Sonuncusu ise, Çıkış (Exit) halinde işletilecek Hükümlerdir.

 

Bu yazımda, Hissedarlar Sözleşmesi’nin startup’lar için neden bir can simidi niteliğinde olduğunu ele aldım. Ele alır iken de, Hissedarlar Sözleşmesinin, ne olduğunu, nasıl hazırlanması gerektiğini, neden önem teşkil ettiğini ve ana hatları ile hangi maddeleri barındırması gerektiğinden bahsetmiş oldum. Ayrıca, bu süreçte bir avukattan hukuki destek alınmasının neden önemli olduğunu görmüş olduk. Bir sonraki yazımda, konuyu biraz daha detaylandırıp, Türk Hukuku’nda Hissedarlar Sözleşmesinin konumunu açıklığa kavuşturmaya çalışacağım.

 

                                                                                                                      Yazar: Avukat Elif Özel Yücetürk

Leave a comment