Top

İnovasyon Yönetimi Standartlaştırılabilir mi?

İnovasyon Yönetimi Standartlaştırılabilir mi?

İnovasyon Yönetimi Standartlaştırılabilir mi?

  1. İNOVASYON ve STANDARTLAŞTIRMA

 

Son zamanlarda inovasyonu standartlaştırmanın oksimoron bir ifade olup olmadığı ile ilgili, inovasyon konusunda çalışmalar yapmakta olan akademisyen ve profesyoneller de dahil olmak üzere, farklı kişilerden geri bildirimler almaktayım. Bu konu ile ilgili yapılan geri bildirimlerdeki ortak görüş, “Sonucu tahmin edilemeyen bir şey standart hale getirilemez!” şeklinde tek bir cümle ile ifade edilebilir. Evet, söz konusu olan durum inovasyonu standart hale getirmek olsaydı kesinlikle haklılardı. Fakat, buradaki olgu inovasyon yönetimini standart hale getirmek ve sektör fark etmeksizin uygulanabilecek sistematik bir çerçeve oluşturabilmektir.

 

Peki, inovasyon yönetimi neden standartlaştırılmalı? Toyota Üretim Sistemi’nin (TPS) gelişimini sağlayan ve uygulamalarını hayata geçiren Taiichi Ohno’nun, “Standardın olmadığı yerde iyileşme olmaz.” sözünü temel alarak bu soruyu cevaplamak gerekmektedir. Dünyada ve özellikle de ülkemizde, inovasyon kavramının ve kurumsal-sistematik inovasyon yönetiminin şirketlerde nasıl uygulanması gerekliliği ile ilgili ciddi bir kafa karışıklığı bulunmaktadır. Şirketlerin inovasyon ile ilgili kafa karışıklığını giderebilmek ve inovasyon yönetiminin ana öğeleri ile ilgili uluslararası düzeyde ortak akıl oluşturabilmek amacı ile, inovasyon yönetiminin standartlaştırılması önem arz etmektedir. İnovasyon yönetim standartları ile ilgili ulusal ve uluslararası düzeyde yapılan çalışmalar incelendiğinde, standart dokümanlarının sektör ve kurumsal büyüklük fark etmeksizin tüm şirketleri kapsayacak esneklikte hazırlandığı görülmektedir. Temel inovasyon yönetim sisteminin neleri içermesi gerektiği ile ilgili bilgilerin yer aldığı standart dokümanları, ‘nasıl’ sorusundan çok ‘ne’ sorusuna cevap verebilmektedir. Yani, bu dokümanlarda neleri yapmanız gerektiği ile ilgili birçok direktif ile karşılaşır iken, nasıl yapmanız gerektiği ile ilgili çok fazla bilgi edinemeyebilirsiniz.

 

  1. İNOVASYON YÖNETİM STANDARDINA SAHİP ÜLKELER

 

İnovasyon Yönetimi ve onun unsurları ile ilgili standart çalışmaları yapan birkaç ülke bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda, inovasyon yönetim standartlarına sahip ülkeler yer almaktadır. 2006 yılında İnovasyon Yönetimi ile ilgili kapsamlı standartlar serisi çıkartan ilk ülke İspanya’dır. Türkiye’de, TSE tarafından yayımlanmış inovasyon yönetim sistemi ile ilgili ulusal bir standardımız bulunmamaktadır.

 

Tablo:1 İnovasyon Yönetimi ile ilgili ülke Standartları

PORTEKİZ – NP 4456-61, 2007 Family İRLANDA – NWA – 1:2009
FRANSA – FD X50, 2013 Family MEKSİKA – NMX GT 003:2008
İNGİLTERE – BS 7000-1: 2008 BREZİLYA – ABNT NBR 16501:2011
ALMANYA – PAS 1073:2008 DANİMARKA – DS-hæfte 36: 2010
RUSYA – GOST R 54147 : 2010 KOLOMBİYA – NTC 5800 – R&D&I : 2008
İSPANYA – UNE 16600 Family – R&D+I: Requirements Management, 2006

 

2006-2013 yılları arasında, Avrupa ülkeleri ağırlıkta olmak üzere bir kaç ülkenin, inovasyon yönetim sistemi ile ilgili ulusal çapta standart çalışması yaptığı görülmektedir. 2013 yılında ise, Avrupa Standartlar Komitesi, inovasyon yönetim standardı ile ilgili çalışmalarını neticelendirmiş ve 2013 yılının Aralık ayında Avrupa İnovasyon Yönetim Standardı olan CEN/TS 16555 standardı yayımlanmıştır. Aşağıdaki tabloda gözlemlendiği üzere, 2013 ve 2016 yılları arasında yayımlanan CEN/TS 16555 Standardı toplamda 7 kısımdan oluşmaktadır.

 

Tablo:2 Avrupa İnovasyon Yönetim Standardı (CEN/TS 16555)

CEN/TS 16555-1: 2013 İnovasyon Yönetim Sistemi
CEN/TS 16555-2: 2014 Stratejik İstihbarat Yönetimi
CEN/TS 16555-3: 2014 İnovatif Düşünme
CEN/TS 16555-4: 2014 Fikri-Sınai Mülkiyet Yönetimi
CEN/TS 16555-5: 2014 İşbirliği Yönetimi
CEN/TS 16555-6: 2014 Yaratıcılık Yönetimi
CEN/TS 16555-7: 2016 İnovasyon Yönetimi Değerlemesi

 

‘Avrupa İnovasyon Yönetim Standartı’nın (CEN/TS 16555) birinci kısmının yayımlandığı 2013 yılında, Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından 50’den fazla ülkenin inovasyon uzmanları ile Uluslararası İnovasyon Yönetim Sistemi Standardı çalışmaları başlatılmıştır.

 

  1. ISO 56000 ULUSLARASI İNOVASYON YÖNETİM STANDARTLARI SERİSİ

 

2013 yılında, ISO tarafından inovasyon yönetimi alanında standartları geliştirmek, teşvik etmek ve sürdürülebilirliği sağlamak amacı ile ISO/TC 279 isimli teknik komite oluşturulmuştur. Bu teknik komite tarafından geliştirilen inovasyon yönetim standartları, ilk olarak ISO 50500 serisi olarak adlandırılır iken, 2018 yılında serinin adı ISO 56000 olarak değiştirilmiştir. ISO’nun 56000 serili İnovasyon Yönetim Sistemi Standardı, kurumsal inovasyon yönetiminin geliştirilmesi, standart inovasyon terminolojisinin oluşturulması, paydaşlar arasındaki etkileşimlerin yönetilmesi, fikri mülkiyet yönetimi, stratejik istihbarat yönetimi ve fikir yönetimi gibi süreçlerin oluşturulmasının, yönetilmesinin ve sürdürülebilirliğinin sağlanması amacı ile oluşturulması planlanmış, fikir birliğine dayalı bir yaklaşımdır. ISO 56000 standartları serisi, türü, sektörü veya kurumsal boyutu ne olur ise olsun herhangi bir kuruluşun bir inovasyon yönetim sistemi kurmasına, uygulamasına, sürdürmesine ve sürekli olarak iyileştirmesine yardımcı olabilir. ISO 56000, ilgili tüm tarafların ihtiyaç ve beklentilerinin anlaşılması, sistemin kapsamının belirlenmesi, liderliğin rolü, planlama, operasyon, iyileştirme, risk yönetimi ve inovasyon süreçleri ve hedefleri dahil olmak üzere, inovasyon yönetim sistemlerinin tüm unsurlarını içinde barındırmayı amaçlayan rehber niteliğinde bir kılavuzdur.

 

2013 yılında geliştirilmeye başlanan ve toplamda 9 bölümden oluşan standartlar serisinden, 2019 yılında 3 bölüm ve 2020 yılında 1 bölüm olmak üzere şimdiye dek toplamda 4 bölüm yayımlanmıştır. Yayımlanan 4 standardı, ISO ve Türk Standartları Enstitüsü (TSE) kurumsal web sitesinden satın almak mümkündür. Tablo 3’de serinin 2021 ve 2022’de yayımlanması beklenen diğer standartları yer almaktadır.

 

Tablo:3 Uluslararası İnovasyon Yönetimi Standartlar Serisi (ISO 56000)

ISO 56000: 2020 İnovasyon Yönetimi – Temel Prensipler ve Terminolojiler
ISO 56002: 2019 İnovasyon Yönetimi – İnovasyon Yönetim Sistemi – Rehber
ISO 56003: 2019 İnovasyon Yönetimi – İnovasyon Ortaklığı için Araçlar ve Yöntemler – Rehber
ISO 56004: 2019 İnovasyon Yönetimi – Değerleme – Rehber
ISO 56005 İnovasyon Yönetimi – Fikri Mülkiyet Yönetimi – Rehber
ISO 56006 İnovasyon Yönetimi – Stratejik İstihbarat Yönetimi – Rehber
ISO 56007 İnovasyon Yönetimi – Fikir Yönetimi – Rehber
ISO 56008 İnovasyon Yönetimi – İnovasyon Operasyon Ölçümleri için Araçlar ve Yöntemler -Rehber
ISO 56010 İnovasyon Yönetimi – Açıklayıcı ISO 56000 Örnekleri

 

ISO 56000, inovasyon yönetiminde kullanılan kelime dağarcığını ve terminolojiyi tanımlar. Aynı zamanda inovasyonun arkasındaki temel ilkeleri de açıklar.

ISO 56002, KOBİ’ler de dahil tüm kuruluşlarda kullanılmak üzere bir inovasyon yönetim sisteminin kurulması, uygulanması, sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için rehberlik sağlar.

ISO 56003, inovasyonu gerçekleştirmek için harici (dış) paydaşlar ile yapılacak işbirliklerinin yönetilmesi ile ilgili metodolojiler ve stratejiler sunar.

ISO / TR 56004, İnovasyon Yönetimi Değerlemesinin uygulanmasının neden faydalı olduğu, iyi bir İnovasyon Yönetim Değerlemesinden neler bekleyebileceğiniz, bunu nasıl gerçekleştireceğiniz ve değerleme sonuçlarına göre hareket etme konusunda rehberlik sağlar.

ISO 56005, Fikri Mülkiyetin (IP) etkili yönetimi, inovasyon sürecini güçlendiren ve destekleyen en önemli anahtar olduğunu temel alarak, IP yönetimi ile ilgili stratejik ve operasyonel seviyelerde öneriler sunar.

ISO 56006, organizasyon içindeki vizyon, misyon ve inovasyon faaliyetlerini etkileyen kararlara destek olmak amacı ile Stratejik Zekanın nasıl uygulanacağı konusunda, üst yönetime ve süreç liderlerine rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

ISO 56007, bir organizasyonun hayatta kalabilmesi ve büyümesi için yeni fikirlerin üretilmesi, seçilmesi ve geliştirilmesi gerekmektedir. Bu standart, fikirlerin toplanması, değerlendirilmesi, ödüllendirilmesi ve projelendirilmesi ile ilgili yönergeler sağlamaktadır.

ISO 56008, bir organizasyondaki inovasyon operasyonlarını etkili bir şekilde yönetmek için gerekli ölçümlerin tanımlanması, uygulanması, değerlendirilmesi ve daha çok iyileştirilmesi için rehberlik edebilecek olan bu standart, ISO 56002 inovasyon yönetim sistemi standardını tamamlayıcı niteliktedir.

 

ISO 56000 İnovasyon Yönetim Standartları serisi, inovasyon yönetim sisteminin kurulması ile ilgili uluslararası geçerliliği olan rehber niteliğinde bir kaynak olup, şuan için sertifikasyon özelliği içermemektedir. ISO 56000 Standardı, şirketiniz bünyesinde sıfırdan kurulacak kurumsal inovasyon yönetim sistemi çalışmalarına entegre edilebilir. Ayrıca, şirketinizde uygulanan (eğer var ise) mevcut inovasyon yönetim sistematiğinin, ISO 56000 inovasyon yönetim standartları serisi ile uyumluluk analizi yapılabilir. Bu analiz neticesinde de, mevcut kurumsal inovasyon yönetim sistematiğinin uluslararası standartta yer alan normlar ile ne kadar uyumlu olduğu belirlenebilir ve gerek duyulduğunda revizyon ve uyarlamalar gerçekleştirilebilir.

 

Seçkin Dilek 

İskenderun Teknik Üniversitesi

Teknopark Genel Müdürü & Teknoloji Transfer Ofisi Direktörü

Linkedin